 |
 |
 |
| HE Đerdap 1 |
HE Bajina Bašta |
HE Potpeć |
Ukupna snaga šesnaest hidroelektrana sa 50 hidroagregata je 2.835 MW, što čini skoro 34 odsto ukupnog elektroenergetskog potencijala EPS-a.
Proizvodnja električne energije obavlja se u privrednom društvu "Hidroelektrane Đerdap", Kladovo i privrednom društvu "Drinsko-Limske hidroelektrane", Bajina Bašta
Prve hidroelektrane puštene su u rad davne 1955. godine - HE Vlasina, a zatim i HE "Morava" (1954-1957). Međutim, HE Đerdap se smatra kraljicom svih hidroelektrana.
Izgradnja HE "Đerdap 1" počela je još 1964. godine, zajedničkim ulaganjem Jugoslavije i Rumunije. Avgusta 1970. godine ušli su u pogon prvi agregati, a ceo objekat je pušten u rad 16. maja 1972. godine. Osnovna delatnost ove hidrocentrale nije samo proizvodnja električne energije već i prevođenje brodova prevodnicama na sistemu "Đerdap 1" i "Đerdap 2".
Brodske prevodnice HE "Đerdap 1" su dvostepene (brodovi ulaze u komoru, zatim se "prevode" u izlazni vodostaj reke Dunav na izlazu iz komore). Po dimenzijama komore, ove prevodnice spadaju među najveće u svetu.
HE "Đerdap 2" je zvanično počela da se gradi 3.12.1977. godine, a prvi agregati su ušli u pogon 1985. godine. Ovu hidroelektranu čini: elektrana, brodska prevodnica, prelivna i neprelivna brana, kao i put preko brane na čijoj sredini je međudržavna granica. Projektom je predviđena mogućnost izgradnje železničke pruge preko brane.
Mesto i uloga HE u elektroenergetskom sistemu Srbije.doc
Privredno društvo "Hidroelektrane Đerdap", Kladovo
 |
 |
 |
|
| HE Đerdap 1 |
HE Đerdap 2 |
HE Pirot |
|
Agregati PD "HE Đerdap", Kladovo sa ukupnom snagom od 1.537 MW, čine 18 odsto ukupnog elektroenergetskog potencijala Srbije.
Proizvodnja u 28 agregata i četiri HE u sastavu PD HE "Đerdap", od 7.365 GWh predstavlja 21 odsto ukupne proizvodnje električne energije u sistemu EPS-a (ili 67 odsto ukupnog hidro potencijala Srbije).
Proizvodni kapaciteti su:
HE "Đerdap 1" ima 6 agregata ukupne snage 1.058 MW i godišnju proizvodnju električne energije od 5.489 GWh.
 HE "Đerdap 1" se nalazi 10 kilometara uzvodno od Kladova, na 943. kilometru od ušća Dunava. Glavni objekat je simetričan, sa prelivnom branom u središtu korita Dunava i po jednom elektranom i prevodnicom i sa srpske i sa rumunske strane. HE "Đerdap 1" ima relativno malu zapreminu dinamičkog karaktera, ali uz dnevni režim rada sa dva vrha i HE "Đerdap 2" kao kompenzacionim bazenom, uspeva da veći deo proizvodnje plasira u varijabilni deo dijagrama opterećenja. Elektrana je pribranskog tipa, sa kratkim dovodnim organima i blokovskom vezom (dovod-turbina-generator-odvod), to joj omogućava brzu promenu opterećenja.
|
HE "Đerdap 2" ima 10 agregata ukupne snage 270 MW.
Izgrađena je 80 kilometara nizvodno od HE "Đerdap 1". U glavnim elektranama ugrađeno je po 10 cevnih hidroagregata pojedinačne snage 27 MW. Godišnje HE "Đerdap 1 " proizvede oko 1.500 GWh električne energije. U obe dodatne elektrane ugrađena su i puštena po dva hidroagregata snage po 27 MW.
HE "Pirot" ima dva agregata ukupne snage 80 MW i godišnju proizvodnju električne energije od 87 GWh.
Jedan od najinteresantnijih sistema je "HE Vlasina" sa četiri akumulacione hidroelektrane, koje su stepenasto postavljene od Vlasine do Vladičinog Hana. Ovaj sistem čine HE "Vrla 1", "Vrla 2", "Vrla 3", "Vrla 4" i PAP "Lisina".
Vode iz Vlasinskog jezera, nastalog izgradnjom nasute zemljine brane na reci Vlasini, kao i vode iz sliva Bitvrđe, Romanovske i Masuričke reke, dolaze tunelima do ovih hidroelektrana. "Vlasinske HE" imaju 10 agregata ukupne snage 129 MW i godišnju proizvodnju električne energije od 285 GWh.
U sklopu sistema "Vlasinskih HE", na sastavu planinskih reka Božica i Lisina, izgrađeno je veliko pumpno akumulaciono postrojenje (PAP) "Lisina", čiji je zadatak da vode iz Lisinskog jezera prema potrebi prepumpava u Vlasinsko jezero (koje je glavna akumulacija sistema "Vlasinskih hidroelektrana").
"Vrla 1" "Vrla 2"
"Vrla 3" "Vrla 4"
Privredno društvo "Drinsko-Limske hidroelektrane", Bajina Bašta
 |
 |
 |
 |
| HE Uvac |
HE Bajina Bašta |
RHE Bajina Bašta |
HE Potpeć |
Proizvodni kapaciteti "Drinsko - Limskih hidroelektrana" su:
- HE Bajina Bašta (sa 4 agregata)
- RHE Bajina Bašta (sa 2 agregata)
- Limske HE (sa 8 agregata)
- HE Zvornik (sa 4 agregata)
- HE Elektromorava (sa 4 agregata)
Agregati Privrednog društva "Drinsko - Limske hidroelektrane", Bajina Bašta sa ukupno 1.294 MW raspoložive snage čine 15,49 odsto ukupnog elektroenergetskog potencijala Srbije. Proizvodnja električne energije u 22 agregata ovih HE od 3.656 GWh na godišnjem nivou predstavlja 33 odsto ukupne proizvodnje u svim hidroelektranama ili 10,4 odsto ukupne proizvodnje u sistemu EPS-a.
Proizvodni kapaciteti u ogranku HE "Bajina Bašta" su:
 HE "Bajina Bašta" ima 4 agregata ukupno raspoložive snage 364 MW i godišnju proizvodnju električne energije od 1.819 GWh. Ova protočna HE u Perućcu je najveći hidroenergetski objekat sagrađen na reci Drini. Reka je pregrađena betonskom branom visokom 90 i dugačkom 460 metara.
|
RHE "Bajina Bašta"
Elektroenergetski sistem Srbije raspolaže i jednim specifičnim objektom, reverzibilnom hidroelektranom "Bajina Bašta", koja je izgrađena u sastavu HE "Bajina Bašta". Kao tehnološka celina sastoji se od donje akumulacije (postojeća akumulacija HE "Bajina Bašta"), dovodno-odvodnog sistema, mašinske zgrade sa dva reverzibilna agregata snage po 307 MW, gornje akumulacije i brane na planini Tari.
Maksimalna snaga elektrane u generatorskom režimu je 614 MW, sa prosečnom godišnjom proizvodnjom od oko 800 miliona do milijardu kilovat časova električne energije. Maksimalna ulazna snaga u pumpnom režimu je 620 MW. Ukupna zapremina akumulacije je 170 miliona metara kubnih, a maksimalni energetski sadržaj akumulacije 195 GWh.
Osnovna namena RHE "Bajina Bašta" je pokrivanja vrhova dnevnog dijagrama potrošnje i sezonskih manjkova elektrine energije. Ovaj objekat, u generatorskom režimu rada praktično je hidroelektrana sa svim svojim prednostima - karakteristikama. U pumpnom radu ovaj objekat je veoma krutih karakteristika. Stepen iskorišćenja ciklusa pumpanje-turbiniranje je 0,73, što ovaj objekat u celini definiše kao potrošača. Prirodni dotok u gornji akumulacioni bazen je beznačajan u odnosu na pumpane količine voda. Ovi razlozi upućuju na racionalno korišćenje ovog objekta u smislu angažovanja što većom snagom u generatorskom radu u što kraćem vremenu. Angažovanje u pumpnom radu treba prilagoditi, koliko se to može, obliku dijagrama opterećenja, u smislu njihovog povećanja i eventualnog smanjenja ili sprečavanja preliva i olakšavanja plasmana tehničkih minimuma agregata termoelektrana.
Može se reći da u odnosu na klasičnu hidroelektranu, reverzibilna ne koristi obnovljivi resurs (osim prihvatanja preliva). Dakle, nema pogodnosti besplatnog goriva, ali je i manje zavisna od hidroloških prilika, a znatno više od stanja podsistema termoelektrana. Veličina korisne zapremine akumulacije (150 miliona m 3 ; 190 GWh) svrstava ovaj objekat u veoma pogodne i upotrebljive u obezbeđenju dela hladne rezerve u sistemu.
Proizvodni kapaciteti u ogranku Limske HE su:
HE "Uvac"
Poslednja izgrađena, a prva u nizu Limskih elektrana je hidroelektrana Uvac". U carstvu beloglavih orlova na nadmorskoj visini od 1.000 metara krajem 1969. godine počela je njena izgradnja. Jedino se Vlasinsko jezero nalazi na većoj nadmorskoj visiniu u odnosu na jezero Uvac.Brana je visine 110 metara sa akumulacijom od 213 miliona kubika vode. Izgradnjom ove brane reka Uvac je u energetskom smislu 100% iskorišćena i prestala je da postoji kao reka,odnosno pretvorena je u akumulaciona jezera.
Snaga ove elektrane tipa derivaciona je 36 Mega-Volt -Ampera sa ukupnim instalisaniom protokom od 43 metara u sekundi. Ukupna zapremina akumulacije je 213 milona metara kubnih a maksimalni energetski sadržaj je 34 GWh.
HE "Kokin Brod"
Brana Kokin Brod sa visinom od 83 metara i dužine 1.227 metara, spada u u red najvećih brana ove vrste u zemlji. Izgradnjom brane 1962. godine nastalo je Zlatarsko jezero dužine 28 kilometara sa akumulacijom od 250 miliona kubika vode. Prva potpuno automatizovana i daljinski upravljana hidroelektrana tadašnje Jugoslavije bila je hidroelektrana "Kokin Brod".
Ova HE je podbranskog tipa snage 22,5 Mega-Volt -Ampera i ukupnim instalisanim protokom od 37,4 metara kubnih u sekundi. Ukupna zapremina akumulacije je 250 miliona metara kubnih, a maksimalni energetski sadržaj akumulacije je 202 GWh.
HE "Bistrica"
Prva od Limskih elektrana puštena u pogon je hidroelektrana "Bistrica" sa dva agregata po 54 Mega-Volt -Ampera, sa kompenzacionim basenom kamene brane Radojna visine 43 metra u dužini 7 kilometara i akumulacijom od 7,6 milona kubika vode.Tadašnji tehnološki prvenac u izgradnji hidroeletrana bio je tunel dug više od 8 kilometara sa cevovodom dugim 1.357 metara uz mašinsku zgradu kroz čije se turbine posle pada od 375 metara voda sliva u Lim,praveći energiju koja će poteći te 1960. godine prvim 220 kilovoltnim dalekovodom u tadašnjoj Jugoslaviji. Najveći visinski pad i najduži tunel u to vreme imala je hidroelektrana Bistrica.
Prva je elektrana priključena na mrežu od 220 kilo voltnog napona u mreži Titograd-Bistrica-Srbobran. Održavala je stabilnost celokupnog energetskog sistema. Zajedno sa termoelektranom "Kolubara" predstavljala je osnovne poluge EPS. Završni radovi na hidroelektrani "Bistrica" obavljeni su 1959. i 1960. godine,kada je u pogon pušten prvi „A“ agregat. Prvi generator koji je pušten u pogon u hidroelektrani Bistrica proizveden je u nemačkom "Simensu" i radio je četiri i po decenije,da bi 2004.godine bio remontovan.
HE "Potpeć"
Treća po redu i jedina elektrana na reci Lim snage od 3 x 18 MW izgrađena je 1967. godine nedaleko od Pribojske banje i dobila je ime hidroelektrana "Potpeć".
Betonska gravitaciona brana visine 46 metara stvara akumulaciju od 44 miliona kubika vode. Pored iskorišćavanja voda Lima i Uvca za proizvodnju električne energije ova hidroelektrana je obezbeđivala pojačanje mreže od 110 kilo volti kV na ovom području i povećanje sigurnosti napajanja potrošača, a takođe je sprečavala nizvodno zasipanje korita reke Lim i obezbeđenje kontinuiteta proticaja vode kroz naseljena mesta.
Proizvodni kapaciteti u ogranku HE Zvornik
HE "Zvornik" ima 4 agregata ukupno raspoložive snage 96 MW i godišnju proizvodnju električne energije od 550 GWh.
Hidroelektrana "Zvornik" podignuta je na 93. kilometru od ušća Drine u Savu. Ova hidroelektrana je predbransko-protono postrojenje sa dve mašinske zgrade. Hidroelektrana ima instalisani protok od 620 metara kubnih u sekundi. Korisna zapremina akumulacije je 23,4 miliona metara kubnih.
Proizvodni kapaciteti u ogranku HE "Elektromorava" su: HE "Ovčar Banja" i "Međuvršje"
Ove hidroelektrane se ubrajaju među najstarije objekte EPS-a (1954-1957). Prema svojim karakteristikama praktično predstavljaju distributivne objekte. Ukupna snaga obe elektrane je 13 MW, a prosečna godišnja proizvodnja oko 65 miliona kilovat-časova električne energije.
HE "Ovčar Banja"
Hidroelektrana Ovčar Banja ima snagu od 6 Mega-Volt-Ampera tip je protočne derivacione hidroelektrane, a ukupni instalisani protok je 40 metara kubnih u sekundi. Projektovana zapremina akumulacije je 1,5 miliona metara kubnih.
HE "Međuvršje"
Hidroelektrana "Međuvršje" ima snagu od 7 Mega-Volt -Ampera, protočnog je tipa, a instalisani protok je 40 metara kubnih u sekundi. Turbina je istalisane snage 2,5 i 4,5 Mega-Volt -Ampera. Projektovana zapremina akumulacije je 13 miliona metara kubnih.