Izveštaj

ZAŠTITA VAZDUHA
Pri radu termoelektrana i rudnika Elektroprivrede Srbija (EPS) dolazi do emisije štetnih materija u okolinu. Poslednjih godina EPS je započeo modernizaciju postojećih mera zaštite vazduha na termoelektranama usaglašavanjem rada elektrofiltera sa zahtevima zakonske regulative EU za smanjenje emisija i zamenom tehnologije transporta i odlaganja pepela na deponiju.
Površinski kopovi uglja
Do najvećeg zagađivanja vazduha kod površinskih kopova uglja dolazi pri otkopavanju, transportu i pretovaru uglja i jalovine. Posebno značajni zagađivači (naročito kad duvaju jaki vetrovi) mogu da budu odlagališta jalovine, ako sadrže veće količine peska ili drugih rastresitih materijala.
Pri radu rudničke mehanizacije koju pokreću motori sa unutrašnjim sagorevanjem, emituju se i štetni gasovi kao što su azotovi oksidi (NOx), ugljen-monoksid (CO2) i sumpor-dioksid (SO2). Kao mere zaštite primenjuju se odgovarajuća tehnička rešenja za transport i pretovar, biološku rekultivaciju odlagališta jalovine, a vodi se računa o upotrebi mehanizacije sa smanjenom emisijom štetnih gasova.
Termoenergetski objekti
Od svih postrojenja i objekata EPS-a, termoenergetski objekti su najveći zagađivači vazduha, jer kao osnovno gorivo koriste lignit sa površinskih kopova. Dimni gasovi termoelektrana se ispuštaju preko dimnjaka u atmosferu, a sadrže SO2, NOx, CO2, CO i čestice pepela.
Prioritet usaglašavanju rada ovih objekata sa zahtevima zakonske regulative, dat je smanjenju emisije čestica najstarijih blokova i svođenju rada elektrofiltera (EF) na zahteve EU (50 mg/m3).
Stanje elektrofiltera utiče na čestično zagađenje vazduha u okolini ovih blokova koji su u blizini naselja, pa se sa rekonstrukcijom ovih EF očekuje poseban efekat na poboljšanju kvaliteta vazduha.
Druga faza uvođenja mera zaštite tj. uvođenja postrojenja za odsumporavanje u cilju smanjenja emisija sumpornih oksida u vazduh, planira se na ovim objektima posle 2009. godine.
Koncentracija sumpornih oksida u vazduhu u okolini termoelektrana je u okviru dozvoljenih koncentracija (GVE) zbog efekta razblaženja usled visokih dimnjaka.
Elektrofilteri
Elektrofilteri instalirani na objektima čija je gradnja počela pre 1970. godine, imali su efikasnost odvajanja pepela od 98% do 98,5%, dok su na objektima građenim kasnije instalirani elektrofilteri efikasnosti od 99 % do 99,83%. Od 2004. godine, počelo je usaglašavanje rada EF sa zahtevima zakonske regulative i danas posle urađenih rekonstrukcija EF imamo 6 blokova čije emisije čestica ispunjavaju zakonsku normu od 50 mg/m3.
Koncentracije čestica u dimnim gasovima kod neusaglašenih elektrofiltera kreću se:

• Kod starijih jedinica ...................... od 800 do 1500 mg/m3
• Kod novijih jedinica........................ od 80 do 400 mg/m3

Emisije SO2 i NOx
Koncentracije sumpornih oksida u emisijama ovih objekata znatno premašuju dozvoljene vrednosti (400 mg/m3) na svim blokovima TE, dok koncentracije azotnih oksida su iznad dozvoljenih vrednosti (200 mg/m3) samo na blokovima iznad 300MW.
Nivo koncentracije SO2 u dimnim gasovima TE:

• Lignit kolubarskog basena .............od 1200 do 3000 mg/m3
• Lignit kostolačkog basena ............. od 5000 do 7000 mg/m3

Emisije NOx zavise od jediničnog kapaciteta termoelektrane (TE) i sadržaja azota u uglju, a povećavaju se sa porastom kapaciteta, odnosno sadržaja azota. Vrednosti variraju od 150 mg/m3 do 750 mg/m3 kod termoelektrana na lignit. Emisija štetnih materija kod termoelektrana-toplana (TE-TO), posebno SO2, je izražena kada se kao energent koristi mazut. Kada se kao energent koristi prirodni gas nema emisije zagađujućih materija iznad zakonom dozvoljenih vrednosti.
Raznošenje čvrstih čestica vetrom sa deponija pepela
Višegodišnja eksploataciona iskustva na postojećim deponijama sa hidrauličkim transportom i odlaganjem pepela ukazuju na prisutnost problema zagađivanja okoline raznošenjem čestica pepela usled dejstva vetra tj. na problem eolske erozije pepela. Deponije pepela se nalaze u okolini naselja i obradivih površina što znatno povećava potrebu za sprovođenjem mera zaštite od raznošenja pepela.
Mere zaštite se sprovode kako na aktivnim kasetama (vodeno ogledalo, sistem prskanja suvih površina, biološka zaštita novoizgrađenih nasipa) tako i na pasivnim kasetama (biološke mere - sejanje višegodišnjih trava). Postojeća tehnologija ne obezbeđuje potreban nivo zaštite od raznošenja pepela i od 2002 godine, razmatra se zamena postojeće tehnologije transporta i odlaganja pepela i šljake sa vodom u odnosu 1:10, “retka mešavina”, sa novom tehnologijom u odnosu 1:1, “gusta mešavina”.
Novom tehnologijom transporta i odlaganja pepela uticaj deponije pepela na zagađenje vazduha će se svesti na najmanju moguću meru, jer deponovana masa putem nove tehnologije će biti otporna na razvejavanje pod dejstvom vetra.
Visokonaponska oprema i postrojenja
Za postrojenja i opremu se u fazi projektovanja izrađuju elaborati o analizi njihovog uticaja na okolinu, kada se izračunavaju intenziteti električnog i magnetnog polja u okolini. Na osnovu tih rezultata određuju se minimalne udaljenosti od naselja i drugih objekata.
Emisija sumpor-heksafluorida (SF6) u atmosferu prati se kontrolom gubitaka.

ZAŠTITA VODA
Sve TE i TE-TO Elektroprivrede Srbije izgrađene su u neposrednoj blizini reka, jer je za njihov rad potrebna velika količina vode. Tokom procesa proizvodnje električne energije, nastaju velike količine otpadnih voda.

Termoenergetski objekti
Način hlađenja, vrste pomoćnog goriva (mazut ili lako lož ulje) i tehnologija transporta i odlaganja pepela, kao i hemijska priprema vode određuju vrste i količine otpadnih voda TE i TE-TO. Ako je tečno gorivo mazut ili lako lož ulje kod svih objekata se javljaju otpadne vode sa povećanim sadržajem ulja, odnosno mazuta.
Kod nekih termoelektrana sa povratnim hlađenjem pojavljuju se otpadne vode iz procesa dekarbonizacije. Ove vode su pogodne za transport pepela, pa se tako i koriste u TE EPS-a.
Kod svih termoelektrana u postrojenju za hemijsku pripremu vode nastaju otpadne vode koje se koriste za hidraulični transport pepela i šljake.
Sve TE za transport pepela i šljake koriste tehnologiju hidrauličkog transporta koja ne obezbeđuje potreban nivo zaštite od uticaja na površinske i podzemne vode zbog prelivanja sa deponije u površinske vodotoke i infiltracije voda sa deponije u podzemne vode.
U narednom periodu EPS planira zamenu postojeće tehnologije hidrauličkog transporta pepela i šljake u odnosu 1:10, novom tehnologijom malovodnog transporta (pepeo:voda-1:1). TE Nikola Tesla B i TE Kostolac B. će biti prve termoelektrane koje će novom tehnologijom smanjiti zagađenje podzemnih voda i u potpunosti eliminisati zagađenje površinskih voda.
Očekivani pozitivni efekti nove tehnologije: smanjiće se količine voda za transport pepela i voda sa deponije, neće biti prelivnih voda, a drenažne će se preko drenažnog sistema sakupljati i vraćati u proces (recirkulisati). Neće biti ispuštanja otpadnih voda u vodotoke i u potpunosti će se eliminisati problem zagađenja površinskih voda i voda u okolini deponije.
U toku je izrada studije „Bilansiranje otpadnih voda TE i TE-TO EPS-a. U prvoj fazi TENT A i B a u drugoj fazi TE Kostolac A i B. Cilj ove studije je da se utvrde mesta nastajanja, vrste i količine otpadnih voda, kao i neophodnost i način prečišćavanja istih.
Hidroelektrane
Izgradnjom hidroenergetskih objekata nastaju pozitivni ali i negativni uticaji na životnu sredinu. Karakteristike okoline, karakter i veličina hidroenergetskog objekta određuju međusobne uticaja životne sredine na objekat i obrnuto. Zato mogu postojati bitne razlike u karakteru i intenzitetu uticaja pojedinih hidroelektrana na životnu sredinu.
Pozitivni uticaji se uglavnom odnose na vodosnabdevanje, navodnjavanje ili odvodnjavanje, turizam i rekreaciju.
Negativni uticaji se odnose na uticaj hidroenergetskih objekata na kvalitet vode, priobalje i okolna zemljišta, a ublažavaju ili eliminišu se preduzimanjem odgovarajućih mera zaštite u toku izgradnje objekata i njihove eksploatacije. Negativni uticaji na životnu sredinu su blagog intenziteta ali su izuzetno kompleksni (aktiviranje potencijalnih klizišta padavina, promena mikroklime, izmena fizičko-hemijskih karakteristika voda i dr.)
Zagađenje vodotokova od strane hidroelektrana, moguće je i zbog incidentnih izlivanja ulja i hemikalija.
U akumulacijama HE odvijaju se procesi tokom kojih dolazi do značajne degradacije kvaliteta voda i procesa eutrofikacije vodnih sistema. Tim nepovoljnim procesima najviše doprinose organske materije, nutrijenti, rastvoreni kiseonik, BPK5, rastvorene i suspendovane čvrste materije, rast i cvetanje algi, sadržaj pH, kao i otpad koji se unosi u akumulacije sa divljih deponija uz vodotokove.
Elektroprivreda Srbije je pripremila niz programa praćenja kvaliteta voda, antierozionih radova, izrade katastra zagađivača voda s ciljem zaštite voda slivova i podzemnih voda u priobalju.
Proizvodnja i prerada uglja
Proizvodnja uglja koji se koristi kao osnovno gorivo u termoelektranama EPS-a, odvija se na površinskim kopovima rudarskih basena Kolubara i Kostolac. Prerada uglja se sastoji iz nekoliko tehnoloških celina: suve separacije, mokre separacije, sušare, toplane i železničkog transporta. EPS u cilju zaštite radne i životne okoline koristi metode rekultivacije degradiranih površina, zaštita arheološkog istraživanja, izmeštanja naselja, eksproprijacije zemljišta i sl.

ZAŠTITA ZEMLjIŠTA
Budući da objekti EPS-a zauzimaju veliku površinu zemljišta, a da se njihov negativni uticaj prostire na još širu teritoriju, projekti koji su u funkciji zaštite zemljišta će biti među najvažnijim projektima.
Proizvodnja i prerada uglja
Pri proizvodnji uglja, posebno kod površinske eksploatacije, oštećuju se velike površine, koje se kasnije, kroz proces tehničke i biološke rekultivacije, osposobljavaju za različite svrhe. EPS raspolaže sa oko 8.500h površine zemljišta koje se koristi u površinskoj eksploataciji u kolubarskom i kostolačkom basenu. Do 1992. godine prosečno je godišnje rekultivisano oko 100h. Zbog teške materijalne situacije i pogoršanih ukupnih uslova privređivanja, od 1992. do 2001. godine radovi na rekultivaciji su obustavljeni, te će u budućnosti ovoj meri zaštite zemljišta biti posvećena veća pažnja.
Hidroelektrane
HE sa svojim akumulacijama zauzimaju oko 17,000 ha, ali je neophodna zaštita znatno većih površina u priobalju, koji se nalaze pod mogućim uticajem ovih akumulacija. Za zaštitu ovih površina izgrađeni su obimni sistemi drenažnih kanala i cevovoda, crpnih stanica, piezometara i sl. EPS je uradio program zaštite priobalja svih svojih HE, koji, među ostalim, obuhvata sanaciju i praćenje klizišta, antierozione radove, zaštitu obala, zaštitu površinskih i podzemnih voda, zaštitu od poplava i sl. Urađen je katastar nestabilnih pojava u zoni uticaja hidroelektrana sa bazom podataka za sve hidroelektrane JP EPS-a.
Termoelektrane
Raznošenjem pepela vetrom i zagađenim podzemnim vodama, zagađuje se i zemljište u okolini. Radi zaštite sprovodi se biološka rekultivacija površina koje su rezervne, a deo radne površine koji nije pod vodom, prska. Oko deponija grade se drenažni kanali i bunari sa pumpama u cilju sprečavanja prostiranja zagađenja i prevlaživanja okolnog zemljišta.

Obodni nasip - zatravljivanje	Deponija - rekultivisana	Deponija pepela - sadnice